Bản đồ thực hành các loại hợp âm

Hợp âm tạo nền tảng cho giai điệu. Khi có thể nhận biết một hợp âm qua các nốt của nó, bạn sẽ nghe được sự thay đổi trong một chuỗi hợp âm, dự đoán được điều tiếp theo và đưa ra lựa chọn tốt hơn khi trình diễn hoặc sáng tác. Điểm khởi đầu hữu ích không phải là một danh sách dài các thuật ngữ, mà là một hệ thống rõ ràng để phân loại các loại hợp âm.

Hai nốt, ba nốt và bốn nốt

Hợp âm là một nhóm gồm hai nốt trở lên được vang lên cùng nhau. Hợp âm hai nốt được gọi là nhị âm, hay quãng. Nó đóng vai trò đơn giản hơn hợp âm đầy đủ vì thường không tạo ra một trọng tâm ngũ cung rõ ràng. Ví dụ, C và E vang cùng nhau gợi ý hợp âm C trưởng, dù hợp âm trưởng đầy đủ còn cần nốt G.

Hợp âm ba nốt gồm ba nốt xếp theo các quãng ba. Những quãng ba này chia quãng tám thành bốn vị trí cao độ có thể có, và các tổ hợp trong những vị trí đó tạo ra các phẩm chất chính của hợp âm ba nốt. Hợp âm bốn nốt gồm bốn nốt. Dạng phổ biến nhất là hợp âm bảy, bổ sung bậc bảy của thang đo vào hợp âm ba nốt.

Số lượng nốt cho biết có bao nhiêu cao độ trong hợp âm, nhưng không xác định đầy đủ loại hợp âm. Cách bối C-E-G-Bb và cách bối C-Eb-G-Bb đều có bốn nốt, nhưng một cách là hợp âm trưởng còn cách kia là hợp âm mô. Vì vậy, bạn nên luôn học cả công thức lẫn tên của hợp âm.

Bốn phẩm chất chính của hợp âm ba nốt

Mọi hợp âm ba nốt đều bắt đầu bằng một nốt gốc. Các nốt còn lại nằm ở quãng ba và quãng năm phía trên nốt gốc. Thay đổi kích thước của những quãng đó cũng là thay đổi phẩm chất của hợp âm.

• Hợp âm trưởng: quãng ba trưởng, quãng năm chính xác. Trong C, các nốt là C-E-G.
• Hợp âm mô: quãng ba mô, quãng năm chính xác. Trong C, các nốt là C-Eb-G.
• Hợp âm giảm: quãng ba mô, quãng năm giảm. Trong C, các nốt là C-Eb-Gb.
• Hợp âm tăng: quãng ba trưởng, quãng năm tăng. Trong C, các nốt là C-E-G#.

Hợp âm trưởng và mô tạo ra sự tương phản rõ ràng nhất. Hạ nốt quãng ba của hợp âm trưởng xuống nửa bước sẽ biến nó thành hợp âm mô. Nếu hạ cả nốt quãng năm, ta có hợp âm giảm; còn nếu nâng nốt quãng năm của hợp âm trưởng, ta có hợp âm tăng.

Những mô tả cảm xúc quen thuộc như hợp âm trưởng vui vẻ và hợp âm mô buồn bã chỉ là những liên hệ gần đúng. Bối cảnh âm nhạc quan trọng hơn bản thân nhãn. Một hợp âm trưởng có thể nghe căng thẳng, còn một hợp âm mô có thể nghe thanh thoi. Hãy lắng nghe các quãng thực tế thay vì dựa vào cách gắn nhãn cảm xúc.

Thứ tự của các nốt và vị trí quãng tám của chúng không làm thay đổi bản chất của hợp âm. C-E-G, E-G-C và G-C-E là các chuyển hóa hoặc sắp xếp lại của hợp âm C trưởng. Nốt trầm có thể thay đổi, nhưng nốt gốc, quãng ba và quãng năm nền tảng vẫn giữ nguyên.

Hợp âm bảy và công thức của chúng

Hợp âm bảy bổ sung một nốt ở quãng bảy phía trên nốt gốc vào hợp âm ba nốt. Tên của hợp âm mô tả quãng ba và quãng bảy, trong khi quãng năm thường vẫn là quãng năm chính xác.

• Hợp âm trưởng bảy: quãng ba trưởng, quãng năm chính xác, quãng bảy trưởng. C-E-G-B.
• Hợp âm bảy chủ động: quãng ba trưởng, quãng năm chính xác, quãng bảy mô. C-E-G-Bb.
• Hợp âm bảy mô: quãng ba mô, quãng năm chính xác, quãng bảy mô. C-Eb-G-Bb.
• Hợp âm bảy nửa giảm: quãng ba mô, quãng năm giảm, quãng bảy mô. C-Eb-Gb-Bb.
• Hợp âm bảy giảm hoàn toàn: quãng ba mô, quãng năm giảm, quãng bảy giảm. C-Eb-Gb-Bbb.

Hợp âm bảy chủ động được đặt tên theo chức năng hòa âm thông thường của nó. Trong bậc trưởng, hợp âm này được xây dựng trên bậc năm của thang đo và thường tạo ra sự căng thẳng được giải tỏi về phía chủ đề. Ví dụ, G7 có thể dẫn nhẹ nhàng đến C trong bậc C trưởng.

Hợp âm bảy mô thường nghe mượt mà và ít đối đầu hơn hợp âm bảy chủ động. Hợp âm trưởng bảy có đặc tính sáng sủa nhưng đôi khi mang âm sắc treo lơ lửng. Hợp âm bảy giảm có tính đối xứng cao và thường tạo ra cảm giác khẩn cấp. Cũng như với hợp âm ba nốt, ý nghĩa cảm xúc phụ thuộc vào bối cảnh.

Khi học những hợp âm này, hãy ghi nhớ từng công thức một thay vì cố gắng nhận biết ngay mọi ví dụ. Tìm nốt gốc, xác định quãng ba và quãng bảy, rồi mới nhận diện phẩm chất. Luyện tập trong C, F, G và D♭ cũng sẽ giúp bạn dễ dàng nghe các công thức ở những bậc khác nhau.

Hợp âm mở rộng và biến đổi

Hợp âm mở rộng tiếp tục vượt qua quãng bảy. Những nốt được bổ sung phổ biến là quãng chín, quãng mười một và quãng mười ba. Cmaj9 gồm C-E-G-B-D, trong khi Cmaj13 thường gồm C-E-B-A. Nốt quãng năm thường được bỏ qua vì đóng góp ít hơn đối với đặc tính của hợp âm và có thể khiến cách bối dày đặc nghe mờ đục.

Có thể bổ sung nốt mở rộng vào nhiều loại hợp âm, không chỉ hợp âm trưởng. Hợp âm mô chín có thể gồm C-Eb-G-Bb-Db, còn hợp âm chủ động mười ba có thể gồm C-E-G-Bb-A. Ký hiệu viết đôi khi bỏ qua những nốt mà người trình diễn có thể đưa vào. Luôn kiểm tra cách bối thay vì mặc định rằng mọi cao độ được ghi trong ký hiệu đều phải được vang lên.

Hợp âm biến đổi thay đổi một hoặc nhiều nốt theo nửa bước. Phần biến đổi được viết sau ký hiệu hợp âm. Ví dụ, Cmin7♭5 gồm C-Eb-G#-Bb, với quãng năm được nâng lên thay thế cho G. Hợp âm chủ động ♭9 có thể dùng C-E-G-Bb-Db. Những biến đổi thường làm tăng sự căng thẳng, vì vậy chúng thường chuyển sang một hợp âm giải tỏi.

Chủ đề, quãng ba và quãng bảy thường xác định bản chất chính của hợp âm. Đây là lý do thay đổi quãng ba tạo ra một phẩm chất cơ bản khác chứ không chỉ là một sự biến đổi. Trong các cách bối mở rộng, quãng năm, quãng chín, quãng mười một và quãng mười ba có nhiều khả năng được biến đổi hơn.